575
122 LIB. I. SVMMAE
ei inimica & aduersaria. Nec etiam adinuenire nitatur sophisticam metam
operis, sed soli sit complemento intentus, quoniam ars nostra in potentia di¬
uina seruatur, & cui vult, elargitur & subtrahit, qui est gloriosus, & sublimis, &
omni iustitia & bonitate repletus, fortè enim ex sophistici vindicta operis, ti¬
bi artem denegaret, & in deuium erroris te crudeliter detruderet, & ex errore in
infelicitatem, & miseriam perpetuam. Miserrimus enim & infelix est, cui Deus
semper post operis sui atque laboris finem, veritatem denegat conspicere: quoniam
vitae suae spacium semper in errore concludit & terminat: hic enim in labore con¬
stitutus perpetuo, omnique infortunio, & infelicitate obsessus, totam huius seculi
consolationem, gaudium, & delectationem amittit, & vitam suam in moerore sine
proficuo consumit. Studeat similiter, cum in opere fuerit, omnia signa, quae in
qualibet decoctione apparent, in mentem sigillare, & illorum causas inquirere.
Haec itaque sunt quę necessaria sunt artifici, ad artem nostram idoneo. Si verò al¬
terum eorum, quae narrauimus, eidem defuerit, huic arti non adhaereat,
SECVNDA PARS HVIVS PRIMI LIBRI, IN QVA RECEN¬
sentur rationes, hanc artem negantium, deinde uerò confutantur.
Diuisio dicendorum generalis. Cap. VIII.
Qvoniam in Summa vna huius libelli nostri iam praemisimus tibi omnia
huius operis impedimenta, & doctrinam tibi dedimus ad artis huius
adhaerentiam sufficientem, expedit modò secundum nostri propositi
intentionem, contra sophisticos & ignorantes disputare: Primò ipsorum ra¬
tiones ponentes, secundum quod promisimus à principio nos determinatu¬
cos esse. Vitimo verò eas omnes interimemus, vt manifesta demonstratione
rapientibus patefiat, nihil veritatis illas continere.
Rationes uerae, artem simpliciter negantium. Cap. IX.
Svnt autem diuersi, qui eam negant & destruunt: Alij enim simpliciter, alij
verò ex dictis à supponente eam esse. Sunt enim aliqui asserentes artem
non esse simplicirer, suam opinionem sophisticè taliter corroborantes. di¬
cunt enim: Distinctae sunt rerum species & diuersitates, quia diuersae sunt & di¬
stinctae elementorum adinuicem in commistione proportiones. Est enim asi¬
mus diuersus ab homine in specie, quia multo diuersam habuit elementorum
in sui compositione proportionem, sic & in caeteris rerum diuersitatibus est in¬
ducere, ergo & in mineralibus. Ignota igitur miscibilium proportione, qua adi¬
piscitur forma, & rei perfectio, quomodo & mistum & miscendum formare
sciemus? Sed ignoramus Solis & Lunae veram elementorum proportionem, ergo
& formare ipsa ignorare debemus. Ex his itaque concludunt: Igitur inutilis est ars
ista & impossibilis. Similiter etiam aliter arguunt, magisterium nostrum in¬
terimentes. Dicunt enim: Et si proportionem elementorum scires, modum
tamen mistionis adinuicem eorum ignorares, quoniam in cauernis, & mine¬
ris, & absconsis locis haec natura procreat, ergo cum modum mistionis eorum
ignoras, & haec facere similiter ignoras. Similiter iterum arguunt: Etiam si hoc
debitè scires, attamen in mistionis actione ignorares calorem aequare agen¬
tem, quo mediante res ita perficitur. Certam enim habet naturam caloris quan¬
titatem, qua metalla inesse deducit, cuius mensuram ignoras. Similiter &
lias naturae causarum differentias agentium ignoras, sine quibus non posset
natura veraciter intentum perficere: his ergo ignoratis, & totus similiter agen¬
di modus huius artis ignorabitur. Praeteręa etiam rationem & experientiam
tibi