575
270 IOANNIS AVR. AVGVRELLI
Fornacesque incudesque & liquefacta caminis
Massa aeris ducti aurique electrique recocti
Inuictum exercent semper, tu maxime praesis
Artifici Vatique simul tua facta canenti.
Nil sine te solers ars incohat, eia age sanctum
Coniugis ut tecum pergat descendere numen
Effice, quam penes est generandi plena potestas.
Haec mihi ne cursu naturae auertar, & usquam
Declinem, ostendet quot constent cuncta, quibusque
Principijs, quaeue hinc ineunda est semita, quantus
Sit modus, ut certam capiant humorque calorque
Temperiem, cuius suaui perfusa uigore
Omnia, perpetuo foetus in secla propagant.
Tu molli è gremio surgens uxoris amatae
Arte pari prorsus genitalem imitaberis ignem.
Per te sublimi pendent in uase metalla,
Per te eadem triti specie sub pulueris imo
Fundo haerent, eadem per te calefacta liquescunt.
Tu mihi, tu lentum solus pater aline calorem
Intendes, & cum tempus dabit, ipse remittes.
Tu princeps operis tanti, tu carminis esto
Principium, feruens dulcis mihi spiritus oris
Extet, eatque uirûm per te Vulcane per ora.
Nec tu non faueas tantis aequissima uotis
Prisci perpetuum secli decus Heroine,
Quam circu exultant laudata ad flumina Nymhae
Minciades, Phoebique chorus comitatur euntem,
Aut fouet Andino recubantem in gramine Manto
Laeta trium nodo neptem complexa sororum,
Sic mihi iam gradibus crescent incepta secundis
Nec rerum series illis, aut copia deerit,
Et sua scribendis accedet gratia rebus.
Immenso primum caeli quodcunque sub orbe:
Seu simplex fertur corpus, seu corpore constat
Multiplici, tendit sobolem proferre, diuque,
Quaque potest, augere genus, speciemque tueri.
Nanque ubi materiem sparsus coprehenderit ignis
Victor agit flammis, donec conuertat in ignem.
Inficit humectatque liquor, nec deficit usquam,
Quin in se quicquid tetigit, ni maior ibidem
Vis obstet, uertat, tenuesque effundat in undas.
Sic aër, sic terra sibi conferre laborat
Vndique, sic longo cuncta in se tempore transfert.
At quae compositis constat, quaecunque feruntur,
Viuere, de proprijs uel semina stirpib. edunt,
Vt foecunda Ceres, ut germen fertile Bacchi,
Vel sibi consimiles natos animantia gignunt,
Vt bellator equus, bos vt bene iunctus aratro,
Vtque hominum proles mira & caelestis origo.
Haec inter uariant, quae nec primordia rerum
Extant, quaeque frui uitali sorte negantur,
Vt media quaecunque sedent tellure metalla,
Quique latent miro grati fulgore lapilli,
Nullo namque genus sobolemue augere putantur
Semine, sed cunctos aeui torpere per annos.
Verùm haec ipsa etiam secreto uiuere quiuis
Sentiat, & uitae diuino munere fungi,
Haec & oriri eadem si contemplabitur, & si
Augeri ex sese penitusque increscere cernet,
Vt mox è uarijs patefactis nosse licebit.
Quòd si non sobolem educunt, non caetera uertunt
In semet, causa est, quòd multa spiritus illic
Materie abstrusus, uitam qui porrigit omnem,
Explicat aegrè ex se uires, ni uiuida promat
Has hominum uirtus densa sub mole latentis.
Hoc etenim quicquid diffunditur undique caeli
Aëraque & terras & lati marmoris aequor
Intus agi referunt anima, qua uiuere mundi¬
Cuncta putant, ipsumque hac mundum ducere uitam.
Ast animae quoniam nil non est corporis expers,
Mundus at, & mundi partes quoque corpore costant,
Spiritus haec inter medius fit, quem neque corpus,
Aut animam dicas, sed eum, qui solus utroque
Participans in idem simul haec extrema reducat.
Hic igitur maria, ac terras, atque aëra, & ignem
Viuereque, augerique, atque in se cuncta referre
Semper auet, semper stirpes, animantia semper
Gignere, perpetuamque sequi per secula prolem.
Denique sic etiam fuluo detentus in auro
Ipse manum cupit artificis, qui uincula soluat,
Et qui se propria reddat uirtute potentem.
Quod siquis properans hunc artis uirib. unquam
Explicet, atque diu tepido post incoquat igni,
Continuò aspicies, uisu mirabile, uitam
Auro impertiri longo cum seminis usu,
Nec deerit, quin ex auro sibi procreet aurum.
Quod cum ita constiterit, durate & credite dictis
Intenti artifices, & res sperate secundas.
Iam patet his, ut non tantum sub montibus aurum
Natura efficiat, sed ut id quoque prodeat arte
Quoque modo id fieri possit, quandoque docebo¬
Interea, ne quid nobis quaerentibus obstet,
Quo minus his adhibere fidem sit forte necesse,
Quae contra soleant dici, nunc omnia soluam.
Mox eadem ualidis grata experientia signis
Impetet, & grauium sententia prisca uirorum
Delebit, referens quae iam uidere parentes
Ipsi oculis, manibusque simul tetigere beati.
Atque hinc incipiens cuncta haec ex ordine pandam.
Nil mirandum aequè, quam si quod longa peregit
Annorum series genitali semine coeptum,
Audeat illud idem momento protinus horae
Ars facere, ac proprio naturam uincere cursu,
Quem tenuit tanto in spatio per grandia terrae
Viscera, summa eadem seruans uestigia ab ima
Sede, per anfractus tantos, ac caeca per antra.
Nec minus his mirum siquis primordia possit
Scire, quibus constet puri genus omne metalli,
Atque ea componens, aurum dum conficit arte,
Mensura exaequet, necnon & pondere libret,
Metitur quibus haec natura, & ponderat unis.
Quid loco? an quisquam poterit fornace calorem
Aequare? exiguis qui circunducta caminis
Nunc loca terrarum perfertur, nunc petit altam
Tellurem, mox & supraque infraque refertur
Vnus, & inserto distendis cuncta tepore.
Quis potis est unquam tanta omniparentis apisci
Munera naturae? quae uis mortalibus unquam
Tanta fuit? non ipsi etiam, qui numina caelo
Deijcere in terras conati, uellere ab imis
Iam