272
IOANNIS
AVR.
AVGVRELLI
Consedit,
nec
iam
secreta
per
antra
volutus
Amplius,
imensos
post
tandem
induruit
annos,
Haeret
in
expletis
venis
informe
metallum.
Namque
liquor
partes
terrae
dispersus
in
omnis,
Et
tenuis
mixtus
tenui,
lentoque
calore
Compositus,
quondam
fuginens
&
pinguis
&
uncto
Exijt
è
uasti
fundo
crateris
ab
imo,
Sulphura
ubi
argento
feruent
immista
perenni,
Argento
fluere
insigni,
uitamque
per
aeuum.
Ducere,
queis
primis
gignuntur
multa
duobo.
Hoc
matris,
patris
illud
enim
uim
continet,
huius
Suscipere,
illius
pars
est
praebere
calorem.
Hinc
fului
species
auri
pulcherrima
fulget:
Hinc
nitet
argenti
candor,
rubet
aerea
uena,
Ferrea
nigrescit
sub
apertum,
plumbea
pallet:
Albicat
at
stanni
facies
imitata
colorem.
Argenti,
pondusque
ferens,
ni
strideret,
aequum.
In
primis
igitur
cupidis
mortalibus
aurum
Quaeritur
ingentis
inter
uariosque
labores,
Perque
laborantis
manifesta
pericula
uitae.
Namque
ferunt
Indos,
regio
qua
uergit
in
Arcton,
Tendere
furatum
cumulos,
quos
eggerit
auri
Formicarum
ingens
manus:
at
non
segniter
illas
Exire,
ac
contra
stare,
&
fugientia
passim
Vnguibus
&
rostris
lacerare,
&
figere
terga,
Aufugiat
quamuis
celeri
gens
illa
camelo.
Nec
minus
aut
scrobibus
curae,
uastísue
ruinis
Hesperij
impendunt,
si
quando
è
montibus
aurum
Eruerint:
neque
enim
nunc
quę
ramenta
ferantur
Fulua
Tago,
expediam,
sed
quae
maioribus
illi
Substineant
subiecta
laboribus,
atque
periclis
Innumeris,
&
quae
uincant
opera
ipsa
gigantum.
Nam
steriles
magno
primum
conamine
montes
Excindunt,
penitusque
petunt,
qua
nulla
dabatur
Semita,
per
cuneos
accensis
uiscera
lychnis.
Atque
imas
nulla
phoebi
sub
luce
cauernas
Noctes
atque
dies
penetrant,
omnique
recessu
Explorant
aditus,
humerisque
excissa
uicissim
Exportant,
traduntque
alijs
logo
ordine
primi
Per
tenebras,
donec
lucem
qui
percipit
unus
Eggerat
extrema
pondus
ceruice
receptum.
Ast
illos
praedura
silex
si
fortè
moretur,
Qualis
iam
Poeno
rupes
sese
obtulit
hosti,
Dum
ferus
aerias
in
nos
transcenderet
alpes,
Haec
igni
excoquitur
tunc,
&
mollitur
aceto:
Voluitur
at
picea
circum
caligine
fumus,
Et
miseris
latitans
compresso
spiritus
ore
Obstruitur,
uitamque
operae
sub
fasce
relinquunt:
Atque
ideo
cędunt
ingenti
pondere
ferri,
Et
uacuos
summae
reserant
telluris
hiatus,
Qua
uapor
inclusus
cuneis
exhalet
apertis.
Nec
mora,
nec
requies,
quoin
multo
fornice
montem
Substineant
totum,
cum
iam
maiore
peracta
Parte
operis,
caedunt
extremae
fornicis
arcus:
Et
rima
signa
praebent,
quam
peruigil
vnus
Aerio
montis
residens
in
culmine
sentit.
Hic
ictu,
aut
clara
reuocari
voce
repente
Cùm
famulis
iubet
artifices,
ac
deuolat
ipse
Protinus,
ingenti
strepitu
longoque
fragore
Mons
cadit,
humana
nequeat
qui
mente
referri
Conceptus,
quantumque
obtusas
occupet
aures
Aut
incredibili
quam
compleat
omnia
flatu.
Illi
naturae
gaudent
spectare
ruinam
Victores,
neque
adhuc
illinc
educitur
aurum:
Nec
sciuere
etiam
tum,
cum
fodere,
uel
ante
Esse,
sed
una
illos
ad
tanta
pericula
duxit
Spes
inuictam
omnis
per
casus,
perque
labores.
Sed
quid
in
his
tantum
morer?
aut
qui
mira
supersunt
Praeteream?
nihilo
cum
sint
his
fortè
minora.
Est
deinceps
aliud
fessis
studiumque
labosque:
Quo
tantam
expurgent
immisso
fonte
ruinam,
Iamque
igitur
summo
praecelsi
è
vertice
motis,
Qui
reliquos
longè
superet,
centesimus
etsi
Separet
hunc
lapis,
huc
immissa
canalibus
ampla
Flumina
deducunt
tanto
currentia
tractu
Desertas
inter
valles,
perque
inuia
saxa,
Rupibus
excisss,
trabibusque
inserta
cauatis.
Ergo
omnis
vario
concursu
protinus
vnda
In
mare
colligitur
vastum,
quo
deinde
recluso
Erumpit
tanta
ui
torrens,
omnia
secum
Vt
trahat,
ac
latum
terrae
prouoluat
in
aequor.
Excipitur
tendens
varijs
hic
denique
fossis,
Quas
illi
passimque
cauant,
sternuntque
gradatim.
Est
Vlex
asperque
frutex
rorisque
marini
Persimilis,
retinet
crebris
qui
stirpibus
aurum,
Propterea
includunt
tabulis
latera
omnia,
&
ipsis
Altè
suspensis
ita,
per
praerupta
canali
In
pelagus
tendunt
vda
è
tellure
lacunę:
Quod
superest,
ramis
innectitur
vlicis
aurum.
Nec
labor
ille
etiam
tenuis,
cum
flumina
tentant,
Et
grauibus
dites
cribris
agitantur
harenae,
Aut
operosum
aequè
quicqui
quis
proferat?
vt
cum
Effossis
altè
puteis
quaecunque
latenti
Eruerint
penitus
fundo,
tunduntque
lauantque,
Vruntque,
in
tenuemque
molunt
diducta
farinam.
Hi
quoque
iam
fuerant
Italis
quandoque
labores
Flumina
per,
puteosue
etiam,
montisue
ruinas,
Itala
dum
patuit
priscis
exercita
tellus.
Cui
pòst
pia
lege
in
terdicta
pepercit
Auri
sacra
fames:
neque
enim
exhaurire
metalla
Italiae,
parca
&
prudens
est
passa
vetustas.
Nec
foret
hac
etiam
regio
foecundior
ulla,
Quaeue
magis
flueret
venis
nunc
iugiter
auri,
Ipsa
diu
cum
tot
fuerit
non
hausta
per
annos,
Si
non
mortales
inter
discordia,
si
non
Mars
eat
hos
inter
vexans
immania
corda:
Sed
contra
ditare
orbem
si
regibus
vna
Cura
sit,
&
populis
ditato
fungier
orbe,
Pacis
opus,
qua
cuncta
vigent
inuenta
per
artes
Ingenuis
aptas
animis
quas
inter
haberi
Non
imo
dignata
loco
fortasse
putanda
est
Ipsa
haec,
quae
grauidę
scrutatur
viscera
terrae,
Diues
vbi
pateat
latebris
auaritia
caecis.
Hac
etenim
reliquis
preciosius
arte
metallum
Eruitur,
meritoque
id
cunctis
nomine
praestat.
Seu
color
inspicitur
gratus,
quo
sidera
fulgent,
Seu
lentus
facilisque
tenor,
quo
cedit
in
omnis
Partes,
seu
pondus
rerum
superabile
nulli
Penditur,
aut
vni
quoniam
nil
deperit
auro
Igne,
velut
solum
consumit
nulla
vetustas,
Ac